Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, milletlerarası standartlarda ve ileri teknoloji ile Cumhuriyet altın sikkeleri ile Cumhuriyet ziynet altınlarını basmak, madeni ufaklık ve hatıra para, tüm resmi mühürler, devletçe bahşedilen madalyalar, kıymetli metal ve kıymetli taş ayarevleri düzenleme ve yetkilendirme ile her türlü kıymetli kağıtlar ve matbu evrak görevi dahilinde ehliyet, göçmen kartı ve aile cüzdanlarının uluslararası standartlardaki güvenlikli üretimini sağlıyor.

Soğuk damga ve devlete ait mühür, flandra, motorlu vasıta tescil belgesi ile yurt dışı çıkış harç puluna dek uzanan devlete ait doküman sürecinde Darphane imzası bulunuyor.

Define ve Maliye Bakanlığı'na yan kuruluş olarak faaliyetlerini sürdüren Darphane ve Damga Basımevi Genel Müdürlüğü, İstanbul'da iki farklı yerleşkede faaliyetini sürdürüyor.

Darphane ve tatbik başkanlıkları 1967'den beri Beşiktaş Balmumcu'daki genel müdürlük binasında bulunurken, matbaa bölümü ise 1726 yılından beri hizmet bahşedilen Topkapı Sarayı avlusundaki eski Darphane (Darphane-i Amire) binalarından Mart 2012'de taşındığı Kartal Cevizli'deki ek hizmet binasında yer alıyor.

FATİH ALTIN PARA BASTIRDI

Orta Doğu ve Anadolu'ya yerleşen Türklerin 9'uncu yüzyıldan itibaren kurdukları devletler ve beylikler, bozuk para basmış ve para basılan mahallere geçmişten beri "Darphane" adı verildi.

Osmanlı İmparatorluğu geniş coğrafyaya yayılmış, para da bu topraklardaki egemenliğin en kayda değer nişanesiydi. 15'inci yüzyılın son çeyreğinde altın sultaninin piyasaya sürülmesine değin Osmanlı sikkeleri gümüş akçe ile bakır mangırdan ibaretti.

Geniş bir coğrafyada epeyce fazla merkezde para darp eden imparatorluğun esas para darp merkezleri Bursa, Edirne, Amasya, Erzurum, Konya, İzmir, Serez, Sofya, Şam, Bağdat, Tiflis, Darı, Tunus ve Cezayir olarak biliniyor.

Fatih Sultan Mehmed, İstanbul'un fethinden daha sonra 1467 yılında adına ilk altın parayı bastırmasının yanı sıra 15 bambaşka darphane kurup akçe bastırdı. Fatih Sultan Mehmed göre Beyazıt Camii civarında tesis ettirilen Darphane, Türk Darphanesi'nin kuruluşuna başlangıç sayıldı.

Osmanlı darphanelerinde altın, gümüş ve bakır sikkelerin üretiminde kullanılan teknoloji, 17'nci yüzyılın sonlarına kadar oldukça basitti. Isıtılmış bir parça metal, iki kalıbın arasına yerleştiriliyor ve kalıba bir çekiçle vuruluyordu. Böylece daha aşağı ve üstteki kalıplar üzerindeki desenler, sikkenin iki tarafına da tamamlanmış oluyordu.

Akçe, Osmanlı'nın para birimiydi. Akçe tabiri, "gümüşten gelen beyazlık" anlamında kullanılıyordu. Osmanlı'da mangır, para ve kuruş birimleri vardı. 8 büyük mangır, 1 akçe ediyordu. 3 akçe, 1 para değer iken, 40 para da 1 kuruşa eşit oluyordu.

CUMHURİYET'İN İLK MADENİ PARASI 1924'TE BASILDI

Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasından daha sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti, madeni birincil paralarını 3 Ağustos 1924'te bastı. Tedavüle çıkarılan ilk madeni paralar; 100 para, 5 kuruş, 10 kuruş almak üzere 3 paradan oluşuyordu. Bu seriye 1925 yılında 25 kuruş eklendi. 1934 yılına gelindiğinde ise 100 kuruş ve 1 lira tedavüle sürüldü. 1 kuruş ve 50 kuruş, 1935 yılında tedavüle çıkarıldı.

Cumhuriyet döneminin en minik madeni parası olma özelliğini taşıyan 10 para ise başta 1940 yılında basıldı. Bu en minik küpürlü madeni para, 1941 ve 1942 yıllarında da basıldı. madeni para serisine 1960 yılında 2,5 lira katıldı.

Yıllar geçtikçe basılan madeni paraların değerleri de büyüdü. Madeni 5 lira 1974'te, 10 lira 1981'de, 20 lira, 50 lira ve 100 lira 1984'te, 25 lira 1985 ve 500 lira 1989'da basıldı.

1990'lı yıllara gelindiğinde 2.500 lira, 5.000 lira, 10.000 lira, 25.000, 50.000 lira ve 100.000 lira tedavüle girdi. 250.000 lira ise 2002 yılında tedavüle çıkarıldı.

1 Ocak 2005'te de paradan 6 sıfır atılarak yeni Türk lirası banknotlar ve madeni paralar tedavüle girdi. 1 yeni kuruş, 5 yeni kuruş, 10 yeni kuruş, 25 yeni kuruş, 50 yeni kuruş ve 1 yeni Türk lirası madeni paraların kullanımı 2009 sonunda sona erdi. Günümüzde 1 kuruş, 5 kuruş, 10 kuruş, 50 kuruş ve 1 Türk lirası madeni paralar kullanılıyor.

Tedavüle bahşedilen madeni para miktarı, 1924'ten beri üretilen madeni para adetleri haziran sonu itibarıyla 9 milyar adedi aştı.

Jurnal hayatın vazgeçilmez parçalarından biri olan madeni paraların sayısı her geçen ay artıyor.

Bu yılın birincil yarısında toplam 433 milyon 886 bin adet bozuk para dolaşıma girdi. Bunun 147 milyon 781 bin adedi 1 lira, 54 milyon 270 bin adedi 50 kuruş, 88 milyon 560 bin adedi 25 kuruş, 113 milyon 529 bin adedi 10 kuruş, 17 milyon 322 bin adedi 5 kuruş ve 12 milyon 424 bin adedi 1 kuruşlardan oluştu. Bu dönemde tedavüle verilen bozuk paraların tutarı 209 milyon 399 bin 240 lira olarak hesaplandı.

TL'den ''yeni'' ibaresi kaldırıldıktan sonra 1 Ocak 2009'dan bu yana tedavüle sokulan madeni paraların değeri 3 milyar 354 milyon 970 bin 508 liraya ulaştı.

EN FAZLA 1 LİRALIK VAR

Piyasada en çok 1 liralık bozuk para bulunuyor. Tedavüldeki bozuk paraların 2,2 milyar lirasını 1 lira, 485,4 milyon lirasını 50 kuruş, 343,3 milyon lirasını 25 kuruş, 213,2 milyon lirasını 10 kuruş, 102,3 milyon lirasını 5 kuruş, 3,1 milyon liralık kısmını da 1 kuruşlar oluşturuyor.

Cumhuriyetin kuruluşundan 1970 yılına dek anı para olarak herhangi bir para çıkarılmadı. Hatıra para çıkarılmasının hukuki ve hukuki çerçevesinin oluşmasıyla birlikte Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, birincil anı para olarak Türkiye Büyük Irk Meclisi (TBMM) 50. Yılı anısına hatıra para çıkardı. Bu para, Türkiye Cumhuriyeti devletinin birincil hatıra parası olma özelliğini taşıdığı için çok önemlidir. Bu paranın bir yüzünde Gazi Mustafa Kemal Atatürk, öteki yüzünde TBMM bulunuyordu.

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, genç kuşaklara eski paraların tanıtılması ve o dönem tarihinin hatırlatılması nedeniyle Cumhuriyet dönemi tedavül madeni paralarını, orijinal kalıplarını kullanarak kıymetli madenden (altın ve gümüş) baştan basmaya ve "Nostalji" adı aşağı hatıra para seti olarak satmaya başladı.

Cumhuriyetin 50. Yılı, Cumhuriyetin 60. Yılı, Cumhuriyetin 70. Yılı, Cumhuriyet ve Lozan, Cumhuriyet ve Gençlik, Cumhuriyet 2000, Cumhuriyet ve Bayan, Cumhuriyet ve Çocuk, Cumhuriyet ve Devrimler, Cumhuriyetin 75. Yılı, Cumhuriyetin 80. Yılı, TBMM’nin Açılışının 100. Yılı ve Anadolu Ajansı'nın Kuruluşunun 100. Yılı anı paraları basıldı.

Son olarak "Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nin her yerde ibadete açılması" konulu tedavül para ve anı para basıldı.

Darphane, 2020'de kurmuş olduğu Ar-Ge müdürlüğü ile üniversiteler ve araştırma merkezleri iş birlikleri ile sürekli bir gelişim süreci içerisinde oldu. Faaliyet göstermiş olduğu sektörün dünyadaki çatı örgütleri ile olan iş birlikleri bir uçtan bir uca dünyadaki sektörel metamorfoz ve dönüşümü yakında takip eden Darphane, imal süreçlerinde yalın idare modellerini uygulayarak maksimum kalite ve maksimum verimi hedefliyor.